ایرنا مناطق نفتخیزجنوب اهوازخبر شرکت ملی حفاری دانا آب و فاضلاب اهواز مقام معظم رهبری خبرگزاری فارس
تاریخ انتشار خبر: ۱۵ , آبان, ۱۳۹۶ | ۱۵:۰۶:۰۲
کد مطلب : 11517

مهم ترین حادثه نفتی سال ۹۶ در یک نگاه/برنامه ۴۵ روزه برای مهار آتش چاه سرکش رگ سفید

مهم ترین حادثه نفتی سال ۹۶ در یک نگاه/برنامه ۴۵ روزه برای مهار آتش چاه سرکش رگ سفید

n82721229-71973594

اهوازخبر؛صنعت نفت که جزو صنایع پرخطر به شمار می رود، هر از چند گاه، با حوادثی ناگوار مواجه می شود که متاسفانه تلفات انسانی نیز به همراه دارد.
هنوز چند روزی از وقوع آتش سوزی در پالایشگاه تهران که به کشته شدن ۶ نفر منجر شد ، نگذشته بود که حادثه فوران و انفجار چاه ۱۴۷ میدان نفتی رگ سفید رخ داد.

**آغاز حادثه
فوران گاز از چاه شماره ۴۷ میدان نفتی رگ سفید در حدود ساعت ۱۳ روز هفتم آبان ماه آغاز شد، دکل در حال حفاری در عمق ۲۶۱۰ متری بود که حادثه رخ داد.
دکل حفاری ۹۵ فتح شرکت ملی حفاری ایران که روی چاه شماره ۱۴۷ میدان رگ سفید مستقر بود بر اثر فوران گاز این چاه دچار حریق شد و متاسفانه در این حادثه، ۲ تن از کارکنان حفار جان باختند.
دکل ۹۵ فتح از ۳۰ تیرماه در محل حفاری مستقر شده بود. براساس برنامه زمانبندی قرار بوده حفاری چاه ۱۴۷ رگ سفید در مدت ۱۲۹ روز به پایان برسد که در زمان وقوع این حادثه، ۹۹ روز از این برنامه گذشته و ۳۰ روز آن باقی مانده بود.
پیش‎بینی می‎شد در صورت تکمیل عملیات حفاری و آغاز تولید از چاه ۱۴۷، روزانه یک هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار بشکه نفت از این چاه برداشت شود.

** مشخصات میدان رگ سفید
میدان نفتی رگ سفید یکی از میدان‌های بزرگ نفتی ایران بشمار می‌آید که در نزدیکی بندر هندیجان، در استان خوزستان و در فاصله ۱۵۰ کیلومتری از جنوب شرقی اهواز قرار دارد.
میزان ذخایر نفت در جای اولیه میدان رگ سفید معادل ۱۶٫۵ میلیارد بشکه است که تخمین زده می‌شود بطور میانگین در حدود ۴٫۴ میلیارد بشکه از آن قابل برداشت است.
این میدان که در سال ١٣٣٠ شمسی کشف و تولید از آن از سال ۱۳۴۵ آغاز شد، پس از میدان نفتی پازنان، دارای بزرگترین حجم کلاهک گازی، در میان میدان‌های نفتی ایران است. 
ظرفیت تولید نفت خام میدان رگ‌سفید بطور متوسط معادل ١٨٠ هزار بشکه در روز است، که بطور متوسط روزانه معادل ۱۲۰ هزار بشکه توسط شرکت بهره‌برداری نفت و گاز آغاجاری و بطور میانگین ۶۰ هزار بشکه در روز توسط شرکت بهره‌برداری نفت و گاز گچساران تولید می‌شود.
این میدان از جنوب‌شرقی با میدان نفتی بی‌بی‌حکیمه، از شمال‌شرقی با میدان نفتی پازنان، از شمال‌غربی با میدان نفتی رامشیر و از جنوب‌غربی با میدان‌های نفتی زاغه، هندیجان و بهرگانسر همجوار است.

** تلفات انسانی و خسارت مادی
متاسفانه در زمان وقوع این حادثه، ۲ نفر از کارکنان شاغل در دکل حفاری (فرزاد ارزانی و محمد سلیمی)، بر اثر فوران و انفجار چاه کشته و تعدادی نیز مجروح می شوند.
خسارت مادی این حادثه نیز شامل از بین رفتن دکل حفاری ۹۵ است که مخصوص حفاری در مناطق خشکی بود.
نفتی که در پی این حادثه می سوزد و تجهیزاتی که در محوطه کارگاه حفاری قرار داشته و دچار سوختگی شدند نیز از دیگر خسارات مادی این حادثه به شمار می رود.

** بازدید وزیر نفت از محل حادثه 
بیژن زنگنه، وزیر نفت، صبح روز پنجشنبه (۱۱ آبان‎ماه) به همراه علی کاردر، مدیرعامل شرکت ملی نفت و شماری از مدیران صنعت نفت از موقعیت چاه مشتعل ۱۴۷ میدان رگ سفید بازدید کرد.
زنگنه در این بازدید ضمن ابراز تاسف از جان باختن دو تن از کارکنان شرکت ملی حفاری و لزوم رسیدگی به خانواده‌های آنان، تاکید کرد: هر چند که سرعت در مهار آتش سوزی مهم است اما به هیچ عنوان نباید روی سلامت و حفظ جان نیروهای حاضر در محل خطر کرد.
وی افزود: عملیات مهار آتش یک کار جمعی است که در آن قهرمانی فردی معنی ندارد زیرا بدون انجام درست وظائف و مسئولیت‌ها از سوی یکایک عوامل و نیروها، کار به سرانجام نمی‌رسد.

**اجرای ۲ روش برای مهار آتش چاه ۱۴۷
با توجه به نوع آتش سوزی در چاه ۱۴۷ رگ سفید، قرار است عملیات مهار آن به دو روش حمله از سطح و مهار از پایین انجام شود که این روش ها به صورت همزمان، پیش خواهد رفت.
محسن پاکنژاد معاون امور تولید‌‌‌‌ شرکت ملی نفت ایران در این باره گفت: ۲ روش استاندارد و متعارف برای مهار آتش چاه وجود دارد، نخست، روش حمله مستقیم به چاه از سطح (Top Kill) است که از نظر زمانبندی، زمان کمتری به طول می‌انجامد.
به گفته وی، اگر شرایط برای عملیات حمله مستقیم به چاه از سطح (Top Kill) فراهم نباشد، اقدام به حفر چاه‌های انحرافی می کنیم تا با تزریق گل و در مواردی سیمان، بتوان جلو فوران سیال را از همان انتهای چاه گرفت.
وی با تشریح جزئیات عملیات افزود: پس از انجام اقدامات اولیه و در یک فاصله زمانی کوتاه، حمله به چاه در حال فوران از سطح انجام می‌شود که با استفاده از دودکش هدایت‌کننده (Stinger) این اقدام انجام می‌شود.
به گفته پاکنژاد با تدارک بخشی از تجهیزات که بتوانند دودکش هدایت‌کننده را روی دهانه چاه قرار دهند، عملیات آغاز می شود.

**آماده سازی شرایط برای استقرار دکل های حفاری و مهار چاه
یک مسئول میدانی حاضر در منطقه عملیاتی رگ سفید، شامگاه دیشب (یکشنبه) در گفت وگو با ایرنا درباره آخرین وضعیت مهار فوران آتش چاه ۱۴۷ رگ سفید،گفت: برای انتقال سریعتر دکل های حفاری به این منطقه، در حال آماده سازی محوطه های استقرار دکل ها هستیم.
وی یادآور شد: هر دکل ۲۰۰ تا ۳۰۰ تن وزن دارد که پس از آغاز حفاری و نصب لوله ها و تجهیزات مختلف، وزنی چند برابری را باید تحمل کند، بنابراین باید محل استقرار دکل به طور دقیق، بتن ریزی شود تا مشکلی برای فعالیت دکل حفاری رخ ندهد.
این مقام مسئول اضافه کرد: حدود ۱۰ روز طول می کشد تا بتن ریزی ها به پایان رسیده و در وضعیت مناسب برای استقرار دکل قرار بگیرند.
وی ادامه داد: قرار است ۲ دکل به محل آتش سوزی منتقل شود تا ۲ حلقه چاه در اطراف چاه آتش گرفته، حفر شود.

**پاکسازی محل حادثه
برای کنترل فوران باید پیش از عملیات مهار چاه، محوطه و دهانه چاه پاکسازی شود، بنابراین، عملیات خارج ساختن تجهیزات و پاکسازی محیط پیرامونی چاه مشتعل ۱۴۷ میدان رگ سفید بلافاصله پس از وقوع حادثه آغاز شد. 
با تخلیه کامل اطراف و دهانه چاه، عملیات مهار و کنترل چاه بر اساس محاسبات فنی و تخصصی آغاز خواهد شد.

**احداث جاده جدید و ۲۵۰ کیلومتر خط لوله انتقال آب 
با توجه به کوهستانی بودن منطقه و نبود جاده‌های مناسب برای حمل تانکرهای آب و دیگر تجهیزات، برای دسترسی سریعتر و ایمن تر به محل حادثه، احداث جاده ای فرعی در دستور کار قرار گرفت که در مدت کوتاهی به پایان رسید.
با ساخت و راه اندازی این جاده، روند پاکسازی محل حادثه و انتقال تجهیزات و خودروهای مورد نیاز در مهار آتش، سرعت گرفت.
همچنین، عملیات احداث استخر ذخیره آب نیز در حال انجام است، قرار است استخر ۲۰۰ هزار بشکه ای برای ذخیره آب مورد نیاز و پمپاژ آب برای خنک کردن محیط و ایجاد چتر حفاظتی برای کاهش دما، احداث و آبگیری شود.
برای تامین آب مورد نیاز برای مهار آتش سوزی، در مجموع حدود ۲۵۰ کیلومتر خط لوله انتقال آب در مدتی کوتاه احداث شد.

**انتقال ۲ دکل به محل حادثه
برای اجرای عملیات حمله از پایین چاه، به موازات چاه آسیب دیده، ۲ حلقه چاه عمودی حفر خواهد شد. قرار است ۲ دکل حفاری به محل حادثه منتقل شوند تا با حفر چاه هایی در اطراف چاه آسیب دیده ۱۴۷، شرایط را برای مهار فوران این چاه آماده کنند.
بر این اساس، احداث ۲ محوطه مخصوص برای استقرار دو دکل حفاری برای حفر چاه های انحرافی و بستن چاه از عمق زمین در دستور کار قرار گرفته است.

**مهار آتش بدون کمک خارجی ها
کارکنان صنعت نفت ایران از دانش لازم برای حفر و مهار آتش و فوران چاه های نفت و گاز برخوردار هستند، بنابراین، کنترل این حادثه، بدون کمک خارجی و توسط نیروهای داخلی انجام می شود.
تجربه کارکنان صنعت نفت ایران در مهار فوران و آتش چاه های نفتی به حدی است که در زمان به آتش کشیده شدن ده ها چاه نفت کویت توسط رژیم بعثی عراق که پس از شکست عراق در جنگ خلیج فارس به وقوع پیوست، چندین چاه کویتی توسط نیروهای ایرانی مهار شد.
بیژن زنگنه وزیر نفت نیز در این باره می گوید: نیاز به حضور شرکت‌های خارجی نیست و تجربه کافی در این زمینه وجود دارد.

**زمان مهار آتش
مهار آتش چاه ۱۴۷ به دلیل نوع فوران، زمانبر و طولانی است به طوری بر اساس خوشبینانه ترین برآوردها، گفته می شود که مهار آتش به ۱٫۵ ماه زمان نیاز دارد.
بتن ریزی و محوطه سازی برای استقرار دکل ها و انتقال ۲ دکل به محل حادثه با توجه به سخت گذر بودن منطقه، دشوار و زمانبر است.
در صورتی که حفر چاه ها لازم باشد، این عملیات به زمان بیشتری نیز نیاز دارد.
برخی اظهارات مسئولان نیز از طولانی تر شدن زمان مهار فوران چاه ۱۴۷ حکایت دارد به طوری که معاون امور تولید شرکت ملی نفت ایران گفته است: مهار آتش مستلزم حفر یک چاه کمکی و به طور طبیعی زمانبرتر است. در این روش حتی ممکن است مهار عملیات تا سه ماه نیز به طول انجامد.

** انگشت اتهام به سوی تجهیزات بی کیفیت 
کارشناسان صنعت نفت، بارها نسبت به استفاده از تجهیزات باکیفیت پایین در صنعت نفت در دوران تحریم هشدار داده اند.
با توجه به قطع همکاری شرکت های معتبر بین المللی با کشورمان در زمان تحریم، شرکت های کارفرمایی و پیمانکاری در ایران به ناچار به سوی بازار چین روان شدند.
به گفته برخی مدیران صنعت نفت، در زمان تحریم باید تجهیزات را به چند برابر قیمت اصلی و با تاخیرهای طولانی خریداری می کردند که البته همیشه به دریافت تجهیزات اصلی منجر نمی شد. 
بر این اساس، با توجه به اجرای برجام و رفع تحریم ها در ماه های اخیر، کارشناسان نسبت به وقوع حوادث ناگوار در پالایشگاه ها و پتروشیمی ها هشدار داده و خواستار جایگزینی تجهیزات بی کیفیت با قطعات و تجهیزات معتبر شده اند.
پس از وقوع حادثه در چاه ۱۴۷ رگ سفید، اخباری مبنی بر غیراستاندارد و بی کیفیت بودن «شیر فشارشکن» استفاده شده در این دکل منتشر شد که البته هنوز توسط مسئولان مورد تایید قرار نگرفته است.